Nosze transportowe - rodzaje noszy medycznych do przenoszenia chorych i ich zastosowanie

Nosze transportowe, znane także jako nosze do przenoszenia chorych, to podstawowy sprzęt medyczny służący do bezpiecznego przenoszenia i transportu pacjentów w pozycji leżącej. Stanowią one kluczowy element wyposażenia zespołów ratownictwa medycznego, straży pożarnej oraz personelu szpitalnego. Nosze medyczne gwarantują stabilizację poszkodowanego podczas przenoszenia, co zapobiega pogłębianiu urazów i zwiększa bezpieczeństwo zarówno pacjenta, jak i ratowników. Poniżej omawiamy, co to są nosze transportowe, ich zastosowanie w ratownictwie oraz główne rodzaje noszy transportowych (płachtowe, podbierakowe, koszowe i inne). Na koniec podpowiadamy, na co zwrócić uwagę przy wyborze odpowiednich noszy ewakuacyjnych.

Co to są nosze transportowe?

Nosze transportowe to specjalistyczne urządzenia medyczne umożliwiające przenoszenie chorego lub rannego w pozycji leżącej. Tradycyjne nosze składają się z dwóch podłużnych drążków (stelaża) oraz wytrzymałej płachty materiału rozpiętej między nimi. Taka konstrukcja zapewnia jednocześnie wytrzymałość i komfort pacjenta ? poszkodowany leży na materiale, a ratownicy trzymają nosze za uchwyty na końcach drążków. Współczesne modele mogą mieć również składane nóżki z kółkami (tzw. nosze ambulatoryjne), umożliwiające transport przez jedną osobę w warunkach szpitalnych czy w karetce. Niezależnie od konstrukcji, nosze do przenoszenia (transportu) chorych projektowane są tak, by stabilizować ciało pacjenta i minimalizować konieczność jego poruszania podczas ewakuacji z miejsca wypadku.

Nosze transportowe są niezastąpione w ratownictwie, zwłaszcza podczas wypadków i sytuacji zagrożenia życia. Umożliwiają szybkie przeniesienie poszkodowanego z miejsca zdarzenia (np. wypadku komunikacyjnego czy katastrofy) do ambulansu lub punktu medycznego. Dzięki zastosowaniu pasów i usztywnień, dobre nosze pozwalają unieruchomić pacjenta ? zabezpieczyć jego kręgosłup oraz głowę ? co jest kluczowe np. przy podejrzeniu urazów kręgosłupa. Bez noszy, ratownicy musieliby przenosić rannego ?na rękach?, co jest nie tylko niewygodne, ale przede wszystkim niebezpieczne ? grozi dalszym pogorszeniem stanu poszkodowanego. Dlatego nosze transportowe są standardowym wyposażeniem każdej karetki oraz jednostek ratowniczych, obok takich urządzeń jak deski ortopedyczne czy materace próżniowe służące do immobilizacji.

Zastosowanie noszy transportowych

Nosze transportowe (nosze ewakuacyjne) znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach, gdy pacjent nie jest w stanie poruszać się samodzielnie, a musi zostać przeniesiony w inne miejsce. Przede wszystkim używane są one przez zespoły pogotowia ratunkowego do transportu chorych do karetki i ze szpitala ? np. wyniesienia pacjenta z domu do ambulansu lub przeniesienia go między oddziałami szpitala. W warunkach bojowych lub w straży pożarnej nosze służą do ewakuacji poszkodowanych z trudno dostępnych miejsc, takich jak rumowiska budynków, miejsca katastrof czy tereny górskie. W takich przypadkach często używa się specjalnych noszy ewakuacyjnych do transportu poszkodowanego, które są lekkie, składane i przystosowane do szybkiego użycia nawet przez jedną osobę. Nosze ewakuacyjne umożliwiają bezpieczny transport ofiar wypadków masowych czy pożarów ? są na wyposażeniu m.in. służb ratowniczo-gaśniczych oraz znajdują się w niektórych budynkach użyteczności publicznej na wypadek konieczności nagłej ewakuacji.

Poza akcjami ratunkowymi nosze wykorzystywane są także w transporcie medycznym planowym, np. do przewożenia pacjentów między placówkami medycznymi czy podczas wypisu pacjenta leżącego do domu. Niektóre modele noszy transportowych są przystosowane do specjalistycznych warunków ? istnieją nosze wodoodporne do akcji ratunkowych na wodzie lub w wilgotnym środowisku, nosze o konstrukcji umożliwiającej wciąganie lub opuszczanie z użyciem lin (np. w ratownictwie wysokościowym), a nawet nosze taktyczne dla wojska zgodne ze standardami wytrzymałości (np. STANAG 2040). We wszystkich tych zastosowaniach celem jest jedno: bezpieczne i stabilne przeniesienie pacjenta z punktu A do punktu B, minimalizując ryzyko dodatkowych urazów i odciążając ratowników.

Rodzaje noszy transportowych

Nosze medyczne występują w wielu odmianach i modelach. W zależności od konstrukcji i przeznaczenia można wyróżnić m.in. klasyczne nosze transportowe, nosze płachtowe, nosze podbierakowe (zbierakowe) czy nosze koszowe. Wszystkie te rodzaje mają wspólny cel ? umożliwić przeniesienie poszkodowanego w bezpieczny sposób przy jak najmniejszym obciążeniu dla osób niosących. Poniżej przedstawiamy najpopularniejsze rodzaje noszy transportowych wraz z ich charakterystyką i zastosowaniem.

Klasyczne nosze transportowe

Tradycyjne, klasyczne nosze transportowe to model o najprostszej budowie ? składają się z metalowego lub drewnianego stelaża i wytrzymałego materiału tworzącego powierzchnię, na której leży pacjent. Tego typu nosze były stosowane już od dziesięcioleci (np. polowe nosze wojskowe) i do dziś stanowią podstawowe wyposażenie wielu zespołów ratowniczych. Klasyczne nosze często są składane (zarówno wzdłuż, jak i w poprzek), co ułatwia ich transport i przechowywanie. Po rozłożeniu zapewniają stabilne podparcie dla całego ciała poszkodowanego. Ich prostota sprawia, że są uniwersalne ? sprawdzają się przy przenoszeniu chorych w karetce, w szpitalu, a także podczas ewakuacji w terenie. Dla wygody przenoszących, klasyczne nosze mogą być wyposażone w podpórki lub krótkie nóżki, które pozwalają odłożyć nosze na ziemię bez kładzenia pacjenta na podłoże. Wadą tradycyjnych noszy może być ich rozmiar i waga (choć nowoczesne modele aluminiowe ważą zwykle tylko kilka kilogramów). W sytuacjach, gdy przestrzeń jest mocno ograniczona lub liczy się każdy kilogram sprzętu, ratownicy sięgają po inne rozwiązania, takie jak nosze płachtowe.

Nosze płachtowe

Nosze płachtowe to lekki i kompaktowy rodzaj noszy, w którym nie ma sztywnego stelaża ? funkcję podłoża spełnia wzmocniona płachta materiału. Tego typu nosze często mają formę wytrzymałego brezentu lub nylonowej tkaniny z wszytymi uchwytami lub pasami do przenoszenia (czasem tworzą one siatkę, jak na zdjęciu powyżej). Zaletą noszy płachtowych jest ich niewielka waga oraz możliwość złożenia do bardzo małych rozmiarów. Dzięki temu można je z łatwością przenosić w torbie lub plecaku i rozłożyć dopiero w razie potrzeby. Idealnie sprawdzają się w akcjach ratunkowych w trudno dostępnych miejscach ? na przykład w wąskich klatkach schodowych, ciasnych pomieszczeniach, na statkach czy w terenie leśnym. Nosze płachtowe wykorzystywane są często jako nosze ewakuacyjne przy zdarzeniach masowych lub przez służby wojskowe, gdzie standardowe nosze mogłyby być zbyt nieporęczne.

Należy pamiętać, że nosze płachtowe zapewniają nieco mniejszą stabilizację niż nosze ze sztywnym stelażem. Z tego powodu zwykle stosuje się je u pacjentów bez podejrzenia poważnych urazów kręgosłupa. Przy lżejszych urazach czy konieczności szybkiej ewakuacji ? nosze płachtowe są świetnym rozwiązaniem. Natomiast w przypadku poważnych obrażeń, zwłaszcza urazów kręgosłupa, lepiej sprawdzają się nosze usztywniające, takie jak deski ortopedyczne lub nosze podbierakowe opisane poniżej.

Nosze podbierakowe (zbierakowe)

Nosze podbierakowe, nazywane też noszami zbierakowymi, to specjalistyczny rodzaj noszy zaprojektowany z myślą o przenoszeniu osób z podejrzeniem ciężkich urazów, szczególnie urazów kręgosłupa. Charakteryzują się one sztywną, dzieloną konstrukcją ? nosze podbierakowe składają się z dwóch podłużnych połówek, które można rozłączać. Umożliwia to wsunięcie noszy pod leżącego pacjenta bez konieczności podnoszenia go czy zmiany jego pozycji. Po zsunięciu i zabezpieczeniu połówek razem, pacjent leży na stabilnym podłożu, a jego ciało jest unieruchomione za pomocą pasów. Dzięki temu można go bezpiecznie przenieść, minimalizując ryzyko przemieszczenia złamań czy uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Nosze podbierakowe wykonuje się najczęściej z lekkiego stopu aluminium lub tworzywa sztucznego, aby były wytrzymałe, ale i stosunkowo lekkie do przenoszenia. Używane są one głównie przez zespoły ratownictwa medycznego przy wydobywaniu ofiar wypadków komunikacyjnych, upadków z wysokości itp., kiedy istnieje podejrzenie urazu kręgosłupa. W takich sytuacjach często najpierw stosuje się kołnierz ortopedyczny i unieruchamia głowę, a następnie pod pacjenta podsuwa się nosze podbierakowe lub deskę ortopedyczną. Nosze podbierakowe mają przewagę nad deską, gdyż można je zapiąć wokół pacjenta bez poruszania nim. Po przeniesieniu poszkodowanego do karetki, nosze te można rozpiąć i delikatnie wysunąć spod pacjenta (który np. zostaje na desce ortopedycznej na czas transportu ambulansowego). Ten rodzaj noszy bywa niezastąpiony w najtrudniejszych przypadkach urazowych, zapewniając maksymalne zabezpieczenie kręgosłupa.

Nosze koszowe (kubełkowe)

Nosze koszowe to rodzaj noszy ratunkowych o sztywnej konstrukcji przypominającej kosz lub ?kubeł? ? stąd też inna spotykana nazwa to nosze kubełkowe. Mają one formę pełnej lub ażurowej ?wanny? wykonanej z metalu lub tworzywa sztucznego, z podwyższonymi brzegami i wbudowanymi uchwytami na krawędziach. Wewnątrz kosza umieszczony jest zazwyczaj materac lub podkład oraz pasy zabezpieczające do unieruchomienia poszkodowanego. Taka konstrukcja zapewnia, że pacjent jest otoczony ze wszystkich stron, co chroni go przed wypadnięciem i pozwala ograniczyć jego ruchy podczas transportu. Nosze koszowe są na tyle wytrzymałe i stabilne, że można je transportować na różne sposoby ? nieść w rękach, ciągnąć po podłożu, a nawet podwieszać na linach.

Ten typ noszy sprawdza się znakomicie w ratownictwie wysokościowym i terenowym. Nosze koszowe umożliwiają ewakuację poszkodowanych z trudno dostępnych miejsc, takich jak góry, urwiska, studnie czy zawalone budynki, gdzie konieczne bywa podnoszenie lub opuszczanie pacjenta na linie. Są także często wykorzystywane w akcjach ratownictwa wodnego ? metalowe lub plastikowe kosze nie toną tak łatwo, a konstrukcja pozwala utrzymać poszkodowanego nad wodą podczas transportu na łodzi czy holowania po powierzchni. W warunkach bojowych lub katastrof nosze koszowe chronią rannych przed uderzeniami o przeszkody w trakcie przenoszenia. Ich wadą jest większa waga i gabaryty, dlatego stosuje się je głównie tam, gdzie mniejsze nosze byłyby niewystarczające lub wymagana jest wyjątkowa stabilność.

Jak wybrać odpowiednie nosze medyczne?

Wybór noszy transportowych powinien zależeć od przewidywanego zastosowania oraz wymagań użytkownika. Istnieje kilka kluczowych kryteriów, na które warto zwrócić uwagę, wybierając nosze medyczne do przenoszenia chorych:

• Przeznaczenie i warunki użycia: Określ, w jakich sytuacjach nosze będą używane najczęściej. Inne modele sprawdzą się w ambulansie (gdzie liczy się kompatybilność z mocowaniami i możliwość obsługi przez jedną osobę), a inne w terenie (gdzie ważna jest lekkość i mobilność). Jeśli potrzebujesz sprzętu do działań w górach czy na wodzie, rozważ nosze koszowe o specjalistycznej konstrukcji. Do ewakuacji w ciasnych przestrzeniach czy budynkach lepsze będą nosze płachtowe lub składane aluminiowe nosze ewakuacyjne.

• Konstrukcja i materiał: Zwróć uwagę na materiały, z jakich wykonano nosze. Solidny stelaż aluminiowy zapewnia wytrzymałość przy relatywnie niskiej wadze ? nowoczesne nosze aluminiowe potrafią ważyć tylko 6?8 kg, co ułatwia manewrowanie nimi. Tworzywa sztuczne wysokiej jakości (np. w noszach podbierakowych czy koszowych) są odporne na warunki atmosferyczne i łatwe do dezynfekcji. Ważne jest też, czy nosze są składane i jak kompaktowe są po złożeniu ? dla wielu zespołów ratowniczych ma to znaczenie przy transporcie sprzętu w pojazdach. Pamiętaj, że konstrukcja powinna umożliwiać szybkie użycie noszy w razie potrzeby (np. łatwe rozłożenie, zapięcie itp.).

• Nośność i wymiary: Sprawdź maksymalne obciążenie noszy (nośność). Standardowo nosze ratownicze wytrzymują obciążenie rzędu 150?250 kg, jednak warto upewnić się, że dany model sprosta przenoszeniu cięższych pacjentów, jeśli zajdzie taka potrzeba. Wymiary noszy (długość, szerokość) powinny być na tyle duże, by komfortowo pomieścić dorosłego człowieka, ale zarazem na tyle niewielkie po złożeniu, by mieściły się w miejscu przechowywania (np. w karetce czy magazynie sprzętu).

• Wyposażenie dodatkowe: Dobre nosze transportowe powinny posiadać pasy zabezpieczające do unieruchomienia pacjenta ? to standard w noszach podbierakowych i koszowych, ale przydaje się także w klasycznych noszach. Niektóre modele oferują dodatkowe uchwyty (do przenoszenia przez większą liczbę osób), wymienne pokrycia, materace próżniowe kompatybilne z noszami czy możliwość zamocowania stabilizatora głowy. Upewnij się, że wybrany model spełnia określone normy (np. ma atesty medyczne, wojskowe, jeśli to wymagane) i jest łatwy w dezynfekcji ? zwłaszcza jeśli będzie używany wielokrotnie w różnych warunkach.

Nosze transportowe stanowią podstawowy element wyposażenia ratowniczego i od ich jakości oraz dopasowania do potrzeb zależy skuteczność akcji ratunkowych. Wybierając odpowiedni model noszy medycznych, warto kierować się zarówno względami bezpieczeństwa pacjenta, jak i wygodą pracy ratowników. Dzięki temu nosze do transportu chorych spełnią swoją rolę, zapewniając szybki i bezpieczny transport poszkodowanych w każdych warunkach.